Algemeen

Bij het transport van vaste stoffen en vloeistoffen door buizen en slangen die elektrisch kunnen worden opgeladen, ontstaat door de wrijving van het getransporteerde materiaal tegen de slangwand en door de wrijving binnen het medium elektrostatische oplading (= ladingsscheiding). Dit kan met name de volgende gevaren en nadelige gevolgen met zich meebrengen:

  1. Het optreden van ontvlambare ontladingen die explosieve mengsels van gassen, dampen, nevels of stoffen kunnen ontsteken.
  2. Ongevalgevoelig gedrag als gevolg van een schrikreactie wanneer een ontlading via het menselijk lichaam plaatsvindt.
  3. Processtoringen doordat het medium aan de slangwand blijft kleven.
  4. Storingen van meet- en regelapparatuur.

Hoewel maatregelen tegen de gevaren 2 tot en met 4 grotendeels afhangen van de betreffende toepassing, bestaan er voor de beoordeling en voorkoming van ontstekingsgevaren door elektrostatische oplading relevante voorschriften en technische regels.

Een belangrijke beschermingsmaatregel is het voorkomen van gevaarlijke elektrostatische oplading door geschikte slangen te kiezen en deze correct in het totale systeem te integreren, of door de lading veilig af te voeren.

Onze producten hebben zich in de praktijk met name om de volgende redenen bewezen:

  1. De slang kan over de volledige lengte worden geaard.
  2. De aansluitingen aan beide uiteinden kunnen in de aarding of potentiaalvereffening worden opgenomen.
  3. De ingebedde draad biedt een groot contactoppervlak met de kunststof, in tegenstelling tot uitwendig aangebrachte kopervlechten.
  4. De spiraalvormige constructie bedekt een zo groot mogelijk deel van het slangoppervlak, in tegenstelling tot axiaal aangebrachte vlechten.
  5. Afhankelijk van de toepassing zijn slangtypen van antistatische of dissipatieve kunststoffen dan wel van elektrisch geleidende kunststoffen verkrijgbaar
Regelgeving ter voorkoming van elektrostatische ontstekingsgevaren

Voor het voorkomen van ontstekingsgevaren als gevolg van elektrostatische oplading is in Duitsland tegenwoordig met name TRGS 727 “Voorkoming van ontstekingsgevaren als gevolg van elektrostatische oplading” relevant. Deze concretiseert de eisen van de Duitse verordening inzake gevaarlijke stoffen en bevat onder meer eisen voor het voorkomen van elektrostatische ontstekingsgevaren en voor aarding en potentiaalvereffening.

Daarnaast bestaan of bestonden er voor bepaalde sectoren en toepassingen specifieke regels en informatie van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering. Sommige van deze oudere regelgevingen zijn inmiddels vervangen of geactualiseerd door nieuwere DGUV-regelgeving of Technische Regels. Hun fundamentele veiligheids technische bepalingen kunnen voor de beoordeling van bepaalde toepassingen nog steeds relevant zijn.

BGR 730 – Brand- en explosiebeveiliging bij installaties voor het afzuigen en afscheiden van houtstof en houtspaanders

De voormalige regel BGR 730 van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering stelde eisen aan de brand- en explosiebeveiliging van installaties voor het afzuigen en afscheiden van houtstof en houtspaanders.

Hierin werd onder meer het volgende geëist:

“Flexibele kunststofslangen moeten elektrisch geleidend zijn om statische elektriciteit af te voeren. Als dit niet het geval is, moet de ingewerkte stalen spiraal elektrisch geleidend worden verbonden met de afzuigaansluiting van de machine en de vast geïnstalleerde afzuigleiding.”

Voor de praktische uitvoering werd destijds verwezen naar BGR 132. De eisen voor het voorkomen van ontstekingsgevaren als gevolg van elektrostatische oplading worden tegenwoordig met name geconcretiseerd door TRGS 727.

BGR 739 – Houtstof: hantering en veilig werken

Ook de voormalige regel BGR 739 van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering bevatte eisen voor het veilig hanteren van houtstof.

Hierin stond onder meer:

“De leidingen moeten vanaf de machineaansluiting tot aan de verzamelleiding elektrisch geleidend met elkaar zijn verbonden.”

Voor de praktische uitvoering werd eveneens verwezen naar de toenmalige BGR 132. Bij de huidige beoordeling van elektrostatische ontstekingsgevaren moet rekening worden gehouden met de actuele wettelijke en technische regelgeving, in het bijzonder TRGS 727.

BIA-eisen voor industriële stofzuigers en ontstoffers

Ook voor industriële stofzuigers en ontstoffers werden eisen opgesteld ter voorkoming van elektrostatische oplading. In de voormalige BIA-voorschriften stond onder meer:

“De aarding van geleidende accessoires moet worden gewaarborgd. Alle geleidende delen van het apparaat (inclusief de accessoires) moeten elektrostatisch zijn geaard …”

Het voormalige Duitse Berufsgenossenschaftliches Institut für Arbeitssicherheit (BIA) is inmiddels opgegaan in het Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA), het instituut voor arbeidsveiligheid van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering. Voor de beoordeling van concrete toepassingen moeten daarom de geldende regelgevingen en DGUV-informatie worden geraadpleegd.

ATEX-richtlijn 2014/34/EU

De ATEX-richtlijn 2014/34/EU regelt het op de markt aanbieden van apparaten en beveiligingssystemen die bedoeld zijn voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen. De richtlijn is van toepassing sinds 20 april 2016 en vervangt de voormalige Richtlijn 94/9/EG.

De richtlijn geldt met name voor:

  • Apparaten en beveiligingssystemen die bedoeld zijn voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen;
  • Bepaalde veiligheids-, controle- en regelvoorzieningen; en
  • Componenten die bestemd zijn om in dergelijke apparaten en beveiligingssystemen te worden ingebouwd.

Binnen apparaatgroep II onderscheidt de ATEX-richtlijn drie apparaatcategorieën met verschillende beschermingsniveaus:

  • Categorie 1: zeer hoog beschermingsniveau
  • Categorie 2: hoog beschermingsniveau
  • Categorie 3: normaal beschermingsniveau

Welke apparaten en beschermingsmaatregelen vereist zijn, hangt af van de betreffende toepassing, de explosiegevaarlijke omgeving en de onderliggende risicobeoordeling.

Explosiegevaarlijke omgevingen en zones

Explosiegevaarlijke omgevingen kunnen op basis van de waarschijnlijkheid en duur van het optreden van een gevaarlijke explosieve atmosfeer in zones worden ingedeeld.

Voor omgevingen met brandbare gassen, dampen of nevels wordt onderscheid gemaakt tussen zones 0, 1 en 2:

  • Zone 0: Een gevaarlijke explosieve atmosfeer is voortdurend, gedurende lange perioden of vaak aanwezig.
  • Zone 1: Een gevaarlijke explosieve atmosfeer kan bij normaal bedrijf af en toe ontstaan.
  • Zone 2: Een gevaarlijke explosieve atmosfeer treedt bij normaal bedrijf doorgaans niet op. Als deze toch optreedt, gebeurt dit slechts zelden en gedurende korte tijd.

Voor omgevingen met brandbaar stof wordt overeenkomstig onderscheid gemaakt tussen zones 20, 21 en 22:

  • Zone 20: Een gevaarlijke explosieve atmosfeer in de vorm van een wolk brandbaar stof is voortdurend, gedurende lange perioden of vaak aanwezig.
  • Zone 21: Een gevaarlijke explosieve atmosfeer in de vorm van een wolk brandbaar stof kan bij normaal bedrijf af en toe ontstaan.
  • Zone 22: Een gevaarlijke explosieve atmosfeer in de vorm van een wolk brandbaar stof treedt bij normaal bedrijf doorgaans niet op. Als deze toch optreedt, gebeurt dit slechts zelden en gedurende korte tijd.

Geschikte apparaten, beveiligingssystemen en andere arbeidsmiddelen worden geselecteerd op basis van de betreffende risicobeoordeling.

Wat is een explosieve atmosfeer volgens ATEX?

In de zin van ATEX-richtlijn 2014/34/EU is een explosieve atmosfeer een mengsel van lucht en brandbare stoffen in de vorm van gassen, dampen, nevels of stof onder atmosferische omstandigheden, waarin de verbranding zich na ontsteking uitbreidt tot het gehele onverbrande mengsel.

Of een explosieve atmosfeer kan ontstaan, hangt onder meer af van de aanwezige stoffen en van de plaatselijke en bedrijfsomstandigheden.

Wanneer is ATEX-richtlijn 2014/34/EU van toepassing?

AnalyseResultaat
Apparaten met een eigen potentiële ontstekingsbronApparaten die bedoeld zijn voor gebruik in of in verband met explosiegevaarlijke omgevingenApparaten waarin een beoogde interne explosieve atmosfeer aanwezig isApparaten die binnen het toepassingsgebied van ATEX-richtlijn 2014/34/EU vallen
JaJaJaJa
NeeJaJaNee
JaNeeJaNee
JaJaNeeJa
NeeNeeJaNee
JaNeeNeeNee
NeeJaNeeNee
NeeNeeNeeNee

ATEX-richtlijn 2014/34/EU is niet automatisch van toepassing op elk product dat in een explosiegevaarlijke omgeving wordt gebruikt.

De richtlijn heeft met name betrekking op apparaten die door hun eigen potentiële ontstekingsbronnen een explosie kunnen veroorzaken, beveiligingssystemen en bepaalde componenten, veiligheids-, controle- en regelvoorzieningen.

Onafhankelijk daarvan moeten mogelijke ontstekingsgevaren bij het gebruik van arbeidsmiddelen en verbindingsvoorzieningen in explosiegevaarlijke omgevingen in het kader van de risicobeoordeling in aanmerking worden genomen.

Voor de keuze en het gebruik van slangen is het daarom van doorslaggevend belang of deze onder de concrete bedrijfsomstandigheden veilig kunnen worden gebruikt en welke eisen voortvloeien uit de betreffende toepassing, de getransporteerde media en mogelijke elektrostatische oplading.

Content Block Image

Toepassing op slangen van Norres Baggerman

Bij de keuze van slangen voor explosiegevaarlijke omgevingen moet rekening worden gehouden met mogelijke elektrostatische oplading en de daaruit voortvloeiende ontstekingsgevaren.

Afhankelijk van de toepassing, het getransporteerde medium, de slangconstructie en de gebruiksomstandigheden kunnen verschillende eisen aan de elektrostatische eigenschappen van een slang worden gesteld.

Norres Baggerman biedt voor dergelijke toepassingen slangoplossingen met verschillende elektrostatische eigenschappen. Geschikte producten zijn voorzien van de betreffende symbolen voor antistatische of dissipatieve (AS) dan wel elektrisch geleidende (EC) uitvoeringen.

Geleidende onderdelen, zoals steunspiralen en koppelingen, moeten overeenkomstig de voor de betreffende toepassing geldende eisen worden geaard of in de potentiaalvereffening worden opgenomen.

Of een concrete slang geschikt is voor een bepaalde toepassing, moet worden beoordeeld aan de hand van de bedrijfsomstandigheden, het getransporteerde medium, de inbouwsituatie en de risicobeoordeling.

TRGS 727 – Voorkoming van ontstekingsgevaren als gevolg van elektrostatische oplading

TRGS 727 “Voorkoming van ontstekingsgevaren als gevolg van elektrostatische oplading” concretiseert de eisen van de Duitse verordening inzake gevaarlijke stoffen ter voorkoming van ontstekingsgevaren door elektrostatische oplading.

Deze vervangt de voormalige TRBS 2153 en is onder meer gebaseerd op bevindingen uit de voormalige BGR 132.

TRGS 727 maakt bij de eisen aan buizen en slangen onderscheid tussen verschillende toepassingen en bedrijfsomstandigheden. Doorslaggevend zijn onder meer de eigenschappen van het getransporteerde medium, de wandconstructie van de slang, de gebruikte materialen en de waarschijnlijkheid dat een explosieve atmosfeer ontstaat.

Geleidende onderdelen, zoals steunspiralen en koppelingen, moeten overeenkomstig de geldende voorschriften worden geaard of in de potentiaalvereffening worden opgenomen.

Pneumatisch transport van stortgoederen

Voor het pneumatisch transport van brandbare stortgoederen gelden bijzondere eisen.

Bij het pneumatisch transport van brandbare stortgoederen met lucht moet er in het algemeen van worden uitgegaan dat fijnstof in de gebruikte buizen en slangen een explosieve atmosfeer kan vormen. Tegelijkertijd kunnen door het transportproces hoge elektrostatische ladingen ontstaan.

TRGS 727 stelt daarom bijzondere eisen aan de wandconstructie en de elektrostatische eigenschappen van de gebruikte buizen en slangen.

Voor de karakterisering van het wandmateriaal als geleidend of dissipatief is de doorgangsweerstand respectievelijk de soortelijke weerstand bepalend. Een karakterisering uitsluitend op basis van de oppervlakteweerstand is hiervoor niet toegestaan.

In het kader van elektrostatische onderzoeken en beoordelingen die in samenwerking met een gespecialiseerde instantie voor explosiebeveiliging zijn uitgevoerd, zijn slangen van verschillende constructies gecategoriseerd met betrekking tot hun gebruik in explosiegevaarlijke omgevingen.

Het deskundigenrapport vindt u hier:

Belangrijke opmerking

Bij de keuze van een geschikte slang en de vereiste maatregelen voor aarding en potentiaalvereffening moet altijd rekening worden gehouden met de concrete toepassing en bedrijfsomstandigheden.

De exploitant van de betreffende installatie is verantwoordelijk voor de risicobeoordeling en het vaststellen van de vereiste beschermingsmaatregelen. De informatie op deze pagina vervangt daarom geen toepassings specifieke risicobeoordeling.